ارتفاعات جهان

متن پادکست قله کازبک

از قلل پوشیده از برف و مرتفع هیمالیا گرفته تا رشته کوه‌های منحصر به فرد آند همگی جایگاهی خاصی در ذهن کوهدوستان و کوهنوردان دارن و شناخت این کوه‌ها می‌تونه جهان بینی شما رو در این حوزه بهبود ببخشه. اینجا دکوپاد و من یوسف تقی‌زاده هستم تا یک بار برای همیشه ساختار کوه‌های جهان رو براتون بازگو کنم. پس صدای گوشیتون رو زیاد کنید و با من همراه بشید تا بریم که نقشه کوهنوردی جهان که شامل مهمترین رشته کوه‌ها و قلل مرتفع اونها میشن رو بشناسیم.

قطعا تا بگیم کوه همه فکرشون میره به کلمه پرکاربرد هیمالیا و قله اورست پس بیاین همین اول ببینیم که هیمالیا کجا هستش و چطوریه؟

هیمالیا در بین 5 کشور نپال، بوتان، چین، هند و پاکستان دامن خودش رو پهن کرده که بلندترین ارتفاع آن هم قله معظم اورست به ارتفاع 8848 متر هستش که راجع بش دو تا اپیزود براتون ضبط کردیم که همین الان دعوت میکنم بعد از این اپیزود برید اون دو تا اپیزود جذاب رو هم گوش کنید. رشته کوه هیمالیا به شکل کلی صفحات هندی و تبتی رو از هم جدا می‌کنه و طولی قریب به 2400 کیلومتر دارن که از شمال شرقی و شرقی قاره آسیا تا بخش غربی و جنوب غربی آسیا هم کشیده شده.

هیمالیا خودش دارای زیرمجموعه‌هایی هستش که بدون شک خیلیا از بین اینا اسم کاراکروم رو شنیدید. رشته کوه کاراکروم، هندوکش، پامیر و تیان شان خودشون زیر مجموعه‌های رشته کوه هیمالیا هستند که به دلیل گستردگی خیلی زیاد دیگه با این اسم‌ها شناخته می‌شن. پس اگر چیزی به اسم هیمالیای پامیر، یا هیمالیای هند شنیدید خیلی بی راه نیستش و برای آدرس دهی بهتر ارائه می‌شن.

کاراکروم رشته کوه عظیمی هستش که در منطقه کشمیر  قرار گرفته و مرزهای پاکستان، چین و هند را در بر می‌گیرد و انتهای شمال‌غربی رشته کوه به افغانستان و تاجیکستان می‌رسد. بیشتر کوه‌های کاراکروم در بخشگیلگیت بالتستان، که توسط پاکستان اداره می‌شود، قرار دارند. بلندترین قله آن (و دومین بلندترین قله جهان)، کی۲، در گیلگیت بالتستان قرار دارد. این رشته کوه از کریدور واخان (افغانستان) در غرب آغاز می‌شود، بیشترین قسمت آن در گیلگیت بلتستان قرار دارد و به لاداخ (که توسط هند کنترل می‌شود) و آکسای چین (که توسط چین کنترل می‌شود) ادامه پیدا می‌کنه.

هندوکش

رشته کوه هندوکش یک رشته کوهستانی ۸۰۰ کیلومتری (۵۰۰ مایل) است که در صفحه ایرانی در آسیای مرکزی و جنوبی واقع شده است و به غرب از کوه‌های هیمالیا قرار دارد. این رشته کوه از افغانستان مرکزی و شرقی شروع شده و به سمت شمال غربی پاکستان و جنوب شرقی تاجیکستان کشیده می‌شود. این رشته کوه بخش غربی از منطقه کوه‌های هندوکش هیمالیایی را تشکیل می‌دهد؛ در شمال، نزدیک انتهای شمال شرقی‌اش، کوه هندوکش به کوه‌های پامیر نزدیک می‌شود و در نقطه‌ای که مرزهای چین، پاکستان و افغانستان به هم می‌رسند، به آنها می‌پیوندد، پس از آن به سمت جنوب غربی از پاکستان عبور می‌کند و در نزدیکی مرزهای افغانستان به آنها می‌پیوندد.

انتهای شرقی کوه هندوکش در شمال با رشته کوه‌های کاراکورم ادغام می‌شود. به سمت انتهای جنوبی‌اش، به کوه‌های سفید نزدیک می‌شود و در نزدیکی رودخانه کابل به آنها می‌پیوندد. این رشته کوه وادی آمودریا (اوکسوس باستانی) را به شمال از دره رودخانه اندوس به جنوب تقسیم می‌کند. این رشته کوه دارای تعداد زیادی قله‌های برفی و بلند است، با بلندترین نقطه کوه تیریچ میر یا تریچمیر با ارتفاع ۷۷۰۸ متر (۲۵۲۸۹ فوت) در ولایت چیترال، پاکستان.

رشته کوه آند

همچنین طولانی‌ترین رشته کوه جهان آند می‌باشد که در قاره آمریکای جنوبی قرار گرفته است و از میان 7 کشور عبور می‌کند. کشورهایی چون ونزوئلا، کلمبیا، اکوادور، پرو، بولیوی، شیلی و همچنین آرژانتین که اتفاقا میزبان بلندترین قله خارج از هیمالیا جهان یعنی قله آکونگاگوا نیز می‌باشد. این رشته کوه تقریبا 8900 کیلومتر طول داره و 200 تا 700 کیلومتر هم پهنا داره. یه چیز خیلی بزرگیه‌ها هرچند شاید بهش نیاد.

بلندترین قله این رشته کوه قله آکونگاگوا هستش که ارتفاع 6961 متری رو داره و بلندترین قله جهان خارج از رشته کوه هیمالیا هم به شمار می‌ره. قله‌ای که در کشور آرژانتین و در مرز بین آرژانتین و شیلی قرار گرفته. در کنار همین قله باید به اوخوس دل سالادو مرتفع هم اشاره کنیم که با ارتفاع 6887 متر بلندترین قله آتشفشانی جهان به شمار می‌ره.

رشته کوه آلپ

خب دیگه باید بریم سراغ غرور اروپا یعنی رشته کوه آلپ. خیلیا مهد کوهنوردی رو اروپا می‌دونن. با صعودهایی که انجام شد و گروه‌هایی که از اروپا بعد از انجام کاوش‌های اولیه در خود اروپا به سراسر جهان رفتن تا بتونن نقاط دیگر رو هم کشف کنن. آلپی که در پهنای هشت کشور گسترانده شده است که شامل فرانسه، سوئیس، ایتالیا، موناکو، لیختن اشتاین، اتریش، آلمان و اسلونی می‌شود. بلندترین قله این رشته کوه هم که معرفی همگان است که قله مون بلانی است که در مرز سه کشور ایتالیا، فرانسه و سوئیس قرار گرفته. اما بیشتر صعودها از سمت فرانسه و منطقه شامونی که خیلیا این منطقه رو به عنوان بهشت کوهنوردی ازش یاد می‌کنن دونست. غیر از مون بلان قلل معرفوی مثل ماترهورن، قله مونت روزا و همچنین ویشهورن از جمله قلل دیگر و مهم رشته کوه آلپ هستند. اما اشتباه نکنید، بلندترین قله اروپا روی آلپ نیست و قله دیگری به نام قله البروس هستش که در منطقه قفقاز قرار گرفته.

در این میان نباید رشته کوه راکی واقع شده در آمریکای شمالی رو هم نادیده گرفت و فراموش کرد که در بخش شمال غربی ایالت بریتیش کلمبیا کانادا گسترانده شده و حتی پهنه آن به نیو مکزیکو آمریکا نیز می‌رسد که قله البرت بلندترین قله رشته کوه به شمار می‌رود.

 کوه‌های اطلس در شمال غربی آفریقا از مراکش، الجزایر و تونس امتداد دارند. طوبکال بلندترین قله آن به شمار می‌رود.

و برای علاقه مندان به نیم کره جنوبی زمین هم باید بگیم علاوه بر رشته کوه آند رشته کوهی رو هم در استرالیا داریم که مناظر خیره کننده‌ای رو برای طبیعت دوستان ارائه میده. این سومین رشته طولانی زمینی است و بر روی کوئینزلند، نیوساوت ولز و ویکتوریا امتداد دارد. هر یک از این رشته‌کوه‌ها چالش‌ها و زیبایی‌های منحصربه‌فردی را در خود جای داده و آن‌ها را به مقاصدی دل‌خواه برای ماجراجویی‌هایی مانند ما تبدیل می‌کند.

رشته کوه البرز

رشته کوه البرز از نظر جغرافیایی و زیست محیطی اهمیت زیادی دارد. از نظر چینه شناسی این رشته کوه از سه بخش شرقی، مرکزی و غربی تشکیل شده است. البرز غربی از رود آستاچای تا دره سپید رود، البرز مرکزی از دره سپید رود تا دره فیروزکوه و البرز شرقی نیز از دره فیروزکوه تا گرگان رود را تشکیل می‌دهند. البرز غربی قسمت‌های مهمی از کوه‌های تالش نیز دربر می‌گیرد که گردنه حیران هم جزو آن است.

    زمین شناسی رشته کوه البرز بسیار تاریخ پیچیده‌ای دارد. مهم‌ترین مرحله تاریخی این چین خوردگی‌ها را باید دوره نومولیتیک دانست. در این رشته کوه آتشفشان‌های زیادی در حین چین خوردگی‌ها به وجود آمده‌اند که این بخش‌ها معمولا وسعیت کم و ارتفاع بالایی دارند. به طور کلی بخش مرکزی آن که بالای منطقه قزوین است، ارتفاع کمتری نسبت به سایر بخش‌ها دارد. در این بخش سلسله امامزاده هاشم را می‌بینید که مانند طافدیسی به سمت جنوب خمیده شده است.

رشته کوه زاگرس یکی دیگر از رشته کوه‌های مهم در ایران است که از غرب تا جنوب غربی کشورمان امتداد دارد. در واقع این رشته کوه از کرانه‌های دریاچه وان در کشور ترکیه آغاز می‌شود و تا کشور عراق نیز ادامه پیدا می‌کند و بنابراین نمی‌توان فقط آن را مختص ایران دانست.

این رشته کوه در کشورهای عراق، سوریه و ترکیه نیز وجود دارد. در ایران بسیاری از استان‌های غربی کشورمان بخشی از زاگرس را در خود داده‌اند. از میان این استان‌ها می‌توان به کرمانشاه، کهگیلویه و بویر احمد، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، مرکزی، خوزستان، فارس و ایلام اشاره کرد.  زاگرس علاوه بر تمام قلل بی نظیری که داره و خودش شامل رشته کوه‌های جذابی مثل دنا و اشترانکوه میشه کلی طبیعت بی نظیر داره که چه دره ها و رودخونه‌ها رو بگید تا دشت‌های بی نظیر جزو زیباترین‌های ایران و منطقه به شمار میان.

    رشته کوه زاگرس در واقع یکی از بکرترین و بزرگ‌ترین رشته کوه‌های موجود در فلات ایران است که تاثیر به سزایی در جغرافیا و حتی فرهنگ کشورمان داشته است. در واقع کوه‌های زاگرس بخشی از زنجیره کوه‌های آلپ-هیمالیا را تشکیل می‌دهند. محدوده رشته کوه زاگرس به صورت حدودی 1600 کیلومتر طول و 240 کیلومتر عرض دارد. این رشته کوه مرز غربی فلات ایران را تشکیل می‌دهد. بخش زیادی از آن در ایران قرار گرفته اما دامنه‌های آن تا کشورهای اطراف نیز امتداد پیدا کرده است.

    رشته کوه زاگرس از سنگ‌های پوسته‌ای تغییر شکل یافته تشکیل شده که در برخود دو صفحه عربی و اوراسیا شکل گرفته‌. شاید برتون جالب باشه که بدانید این چین خوردگی هنوز هم متوقف نشده و دگرگونی آن هنوز در غرب ایران و به طور کلی منطقه زاگرس ادامه دارد. زمین شناسان رشته کوه زاگرس را به سه بخش جداگانه زاگرس شمالی، زاگرس میانی و زاگرس جنوبی تقسیم می‌کنند. تفاوت زاگرس‌های شمالی و جنوبی را باید در نوع چین خوردگی‌هاشون جستجو کرد.

رشته کوه قفقاز

    رشته کوه قفقاز را باید یکی ار مهم‌ترین ارتفاعات جهان داست که 1200 کیلومتر طول دارد و بین دریای سیاه و دریای خزر، یعنی تقاطع بین قاره اروپا و قاره آسیا قرار گرفته. منطقه اطراف این رشته کوه با حدود 440 هزار کیلومتر مربع وسعت را با نام منطقه قفقاز می‌شناسند. رشته کوه قفقاز به دو قسمت بزرگ و کوچک تقسیم می‌شه؛ قفقاز بزرگ از غرب شمال غربی به شرق جنوب شرقی، یعنی یک ذخیره‌گاه طبیعی در نزدیکی سوچی، روسیه در ساحل شمال شرقی دریای سیاه تا باکو آذربایجان در دریای خزر را شامل می‌شود. قفقاز کوچک دقیقا به موازات قفقاز بزرگ اما با 100 کیلومتر فاصله از آن قرار دارد. شاید جالب باشد که بدانید این دو قسمت را رشته کوه لیخی در گرجستان به هم متصل می‌کند.

منطقه تاترا

یکی از محبوب‌ترین سلسله کوه‌ها در اروپا، یک گنجینۀ طبیعی واقعی برای کوهنوردان مشتاق به شمار می‌ره. بهشت توریست‌ها که در بخش شمالی اسلواکی قرار گرفته، مکان‌های دیدنی مانند قلّۀ لومینکی، دریاچۀ استروبسکه پلسو و کوه کریوان را ارائه می‌ده. اسلواکی بخاطر ساختار بومی منحصربفرد، قلعه‌های بزرگ قرون وسطی، زیبایی طبیعی، محل‌های فوق‌العادۀ اسکی و البته رشته کوه‌های مرتفع تاترا، در سراسر جهان شناخته شده است. عصر طلایی کوهنوردی لهستان که راه خودش رو از تاترا شروع کرد و بر بلندای تمام قلل هشت هزار متری چه در تابستان و چه در زمستان گستراند.

ناحیه‌ها را به آسانی نمی‌توان تشخیص داد، مخصوصاً اگر تا به حال در تاترا یا اسلواکی نبوده باشید. بنابراین، نگاهی سریع به مهمترین اطلاعات داشته باشیم. تاترای مرتفع، بخشی از رشته کوه­‌های تاترا (تاتری) است به بیان دقیق‌­تر، در تاتراهای جنوبی قرار گرفته است. محدودۀ خود رشته کوه­‌های تاترا را می توان به سه بخش اصلی تقسیم کرد:

  • کوههای لیپتوو یا رشته کوه­های تاترای غربی (تاتری غربی)
  • رشته کوه­های تاترای شرقی (تاتری شرقی)
  • رشته کوه­های تاترای مرتفع (تاتری بالا)
  • تاتری بلیانسکه ناحیۀ بسته
  • رشته کوه­های تاترای لهستانی

اینجا دکوپاد هستش و در یک اپیزود دیگر همراه شما بودم. من یوسف تقی‌زاده هستم و با هم نگاهی به مهمترین رشته کوه‌های جهان انداختیم. ممنون میشم در کانال‌های ما در کست باکس، شنوتو و دیگر پادکست خوان‌ها ثبت نام کنید و ما رو دنبال کنید و همچنین نظرات ارزشمند خودتون رو هم باهامون به اشتراک بذارید.

برای حمایت از ما کافیه پادکست‌های ما رو در اینستاگرام یا شبکه‌های دیگه منتشر کنید استوری یا پست و حتما ما رو هم تگ کنید که به همراهی شما افتخار کنیم. این اپیزود در اسفند 1402 ضبط میشه براتون. به درود و خدا نگهدار             

admin